Psychopatologia — Ćwiczenia 4a — Zaburzenia treści myślenia (urojenia)

Przedmiot: Psychopatologia (ćwiczenia)

Streszczenie

Podział zaburzeń myślenia

Zaburzenia myślenia są liczne i dzieli się je na kilka sposobów. Podstawowy podział obejmuje zaburzenia treści, zaburzenia logiki oraz zaburzenia toku myślenia. Spotyka się też podział na dwie grupy: zaburzenia treści myślenia (dotyczące tego, co człowiek myśli) oraz formalne zaburzenia myślenia (dotyczące tego, jak przebiegają procesy myślowe). Zaburzenia treści są wbrew pozorom dość częste — pojedyncze objawy ma właściwie każdy. Formalne zaburzenia myślenia są natomiast cięższą patologią, wskazującą, że podstawowy proces psychiczny przestaje pełnić swoje funkcje.

Urojenia — definicja i trudność oceny

Pierwszym i najważniejszym zaburzeniem treści są urojenia: fałszywe przekonania zbudowane na nieprawidłowych przesłankach, bardzo trudne do podważenia (do zweryfikowania). Dawniej definicja była bardziej restrykcyjna — mówiono o przekonaniach „odpornych na racjonalną argumentację". Obecnie zmieniono ją na „bardzo trudne do modyfikacji", bo wiadomo, że da się je nieco „rozszczelnić", choć wymaga to dużych nakładów pracy i nie zawsze się udaje.

Kluczowa trudność polega na ocenie, czy dane przekonanie jest urojeniem. Treść może być spójna, realistyczna (np. zdrada, prześladowanie w pracy), a otoczenie i osoby bliskie mogą w nią wierzyć. Oceniamy w oparciu o własne poczucie prawdopodobieństwa, które zmienia się wraz z rozwojem cywilizacyjnym (Snapchat, Darknet, podsłuchiwanie przez telefony przesuwają granice tego, co prawdopodobne). Ilustracją był film Piękny umysł o matematyku Johnie Nashu (urojenia wielkościowe, prześladowcze, wyimaginowany współlokator, tajny zwierzchnik).

Mechanizm poznawczy i rozmowa z pacjentem

Różnica między błędną interpretacją a urojeniem dotyczy modyfikowalności przekonania: osoby z urojeniami nie testują hipotez — przyjęty wniosek zostaje zafiksowany, a nowe informacje nie są zbierane w celu weryfikacji (mechanizm jak „pierwsze wrażenie"). Racjonalna argumentacja nie działa — przeciwne argumenty są wciągane w system urojeniowy i poszerzają go o nowe wątki. Może też dojść do włączenia w system urojeniowy osoby, która chciała pomóc (np. przyjaciółki przekonującej, że nie ma zdrady — staje się ona rzekomą kochanką). Z osobą z urojeniami nie wolno ani potwierdzać, ani zaprzeczać urojeniu — pracujemy na emocjach, które są realne (np. realne zmartwienie sytuacją małżeńską, niezależnie od realności jego powodu).

Podziały urojeń

Urojenia dzieli się na trzy sposoby:

  1. Ze względu na treść (najpowszechniejszy, użyteczny diagnostycznie). Treścią może być wszystko, ale wyróżniono najczęstsze rodzaje: zazdrości, odsłonięcia, ugłaśniania myśli, nasyłania i zabierania (wykradania) myśli, owładnięcia, wpływu, wielkościowe, posłannicze, religijne, odnoszące (ksobne), somatyczne, hipochondryczne, małej wartości, winy/grzeszności, zubożenia, nihilistyczne, zmiany osoby. Urojenia często się łączą (np. zabieranie myśli + urojenie wielkościowe). Najczęstsze są urojenia prześladowcze.
  2. Zgodność z nastrojem. Urojenia zgodne z nastrojem depresyjnym (grzeszności, winy, małej wartości, nihilistyczne, zubożenia) i zgodne z nastrojem maniakalnym (wielkościowe, posłannicze). Część urojeń (np. odsłonięcia) jest neutralna nastrojowo.
  3. Paranoiczne vs paranoidalne. Paranoiczne — potencjalnie możliwe w rzeczywistości, bez dziwaczności (np. zdrada, prześladowanie). Paranoidalne — dziwaczne, niemożliwe, abstrakcyjne.

Urojenia a jednostki chorobowe

Treści urojeniowe kojarzą się ze spektrum schizofrenii. Część urojeń traktowano dawniej jako objawy osiowe — to te, w których granica między ja a rzeczywistością jest płynna (zlewa się), co odpowiada „kruchej strukturze ja" w schizofrenii. Istotny jest podział na trzy grupy zaburzeń: schizofrenia (dominują zaburzenia poznawcze — myślenia i spostrzegania — które wtórnie wpływają na nastrój), zaburzenia afektywne z komponentą psychotyczną (pierwotny jest nastrój, urojenia często zgodne z nastrojem) oraz zaburzenia schizoafektywne (komponent poznawczy i afektywny jednakowo silne, nie da się ustalić, co pierwotne).

Zespoły psychopatologiczne i stany szczególne

Podziałowi paranoiczny/paranoidalny odpowiadają zespoły psychopatologiczne. Zespół paranoiczny: zwarty system urojeniowy wokół jednego wątku, bez rozpadu funkcjonalnego; jeśli świat nie wejdzie na ten temat, można zespołu w ogóle nie zauważyć (przykład pana uciekającego przez Polskę przed „Kowalskimi"). Zespół paranoidalny: treści dziwaczne i płynne, dotyczące wielu aspektów życia, mocno dewastujące funkcjonowanie — nie da się go ukryć.

Omówiono też urojenia w otępieniu (oparte na zaburzeniach procesów pamięciowych, np. urojenia okradania; objaw lustra i telewizora — to jednak inny mechanizm, poznawczy), olśnienie urojeniowe (przyjemny stan „boskiego wglądu", zrozumienia natury świata, nieprzechodzący próby czasu) oraz przejście urojeń w działania urojeniowe — moment, w którym urojenia stają się problemem dla pacjenta i otoczenia.

Kluczowe pojęcia

Fiszki

Konspekt